“Нобелеўскi “крумкач”, або Казкі Алены Стэльмах пра самую сябе

Дык каго ж можна лічыць

пісьменнікам?

 

Паўторнае пісьмо ў праўленне Саюза

пісьменнікаў Беларусі  

 

21-га сакавіка 2017 г.

Праўленню ГА «СПБ» ад галоўнага рэдактара газеты

«Рэкламны Дзяржынск» Германовіча А.Ф.     

   Паважаныя члены Праўлення!

   Звяртаюся да вас з нагоды майго пісьма, дасланага вам 3 гады таму. Яно датычылася Алены Стэльмах. У тым пісьме я, ад імя свайго і чытачоў нашай газеты, задаваў пытанне, на якіх падставах яна была прынята ў ваш Саюз. (Тэкст таго пісьма прыводзіцца ніжэй). Але тады я не атрымаў адказу. І вырашыў, што ў вас і без гэтага шмат спраў: пэўна, абмеркавалі яго сярод сваіх калег, зрабілі нейкія высновы – ну і добра, дастаткова.

   Аднак нядаўна мы даведаліся, што, аказваецца, пісьма ніхто і не бачыў. Акрамя тагачаснага першага намесніка старшыні Саюза Г.Пашкова, які паклаў яго ў стол і нікому не паказваў. Толькі пасля адстаўкі Пашкова, калі пачалі перабіраць яго паперы, пісьмо знайшлі, прачыталі; ды Стэльмах заявіла, што пісьмо - гэта нечыя ананімка, і такога Германовіча наогул не існуе (гэта пры тым, што мы некалі 4 гады разам працавалі ў раённай газеце!).

   І ўсё ж вы разабраліся, што такі чалавек – не прыдумка, а рэальная асоба, а “зверху” на гэты раз паступіла распараджэнне, каб на пісьмо далі адказ. Аднак… З моманту, як пісьмо знайшлося, мінула паўтары месяцы, а мне нічога не прыйшло. Хаця заканадаўствам устаноўлены пэўны тэрмін, за які арганізацыя павінна адказаць, і ён мінуў і гэты раз. Зразумела, нам стала крыўдна.

   Напэўна, зноў дасылаць пісьмо няма сэнсу - не адкажаце. Таму зараз пішу вам на эл. пошту, і адначасова размяшчу гэты новы зварот да вас на сайце нашай газеты, каб была нейкая публічнасць. Тым больш, што за гэтыя 3 гады з”явіліся і іншыя пытанні з нагоды дзейнасці А.Стэльмах.

   Але найперш прывяду, для яснасці, тэкст таго даўняга, пакладзенага “пад сукно”, пісьма, яшчэ раз; у мяне яно захавалася толькі часткова, таму магчыма не 100%-я дакладнасць. (Пісьмо было на рускай мове).

________________________________________________________________________

27 января 2014 г.     

Правлению ОО «СПБ» от

   Уважаемые члены Правления! Беспокою вас, надеясь получить необходимые для нашей газеты разъяснения.

   Дело в том, что наряду со своей основной задачей – размещением рекламы, наша газета печатает для широкого круга читателей различные справочные и познавательные материалы о своём районе. В данном случае я и соавторы работаем над обзорной справочной статьей «Пісьменнікі і паэты Дзяржыншчыны”. Разумеется, будут в ней и давно известные люди, и совсем новые.

   Некоторая часть из них - члены Союза писателей (в т.ч. СССР). Их литературные достижения не вызывают сомнений. Однако в отношении одного человека, члена ОО «СПБ», у нас возникли вопросы. Мы имеем в виду Елену СТЕЛЬМАХ, которая вступила в ваши ряды около года назад.

   Причина такая: Е.Стельмах известна нам как журналист, но как писателя мы её совершенно не знаем. Да, она публиковалась в некоторых книгах - коллективных сборниках на лесную тему (сборники эти составлялись из публикаций в «Белорусской лесной газете», которую Е.Стельмах в своё время возглавляла). Но там под её подписью были обычные, простые журналистские статьи, а никак не лит. произведения.

   Таким образом, лит. произведений у Е.Стельмах попросту нет, поэтому, на наш взгляд, она не может считаться писателем. Или, получается, что-то изменилось в условиях приёма в СПБ, и теперь туда можно вступить просто журналистам? Не хотелось бы в это верить.

   Раз уж зашла речь о Е.Стельмах, выскажу заодно и другие соображения. Например, то, что она, не будучи литератором в традиционном понимании, тем не менее, является... самым известным писателем в Дзержинском районе! Благодаря активной самопропаганде. О себе как о члене СПБ Елена Анатольевна Стельмах напоминает везде. Где только можно отмечает, что она автор шести книг - умалчивая, что на самом деле это просто сборники из газетных материалов.

   О том, что она член вашего Союза, Стельмах много раз по поводу и без повода упоминала в дзержинской районной газете, которую до недавнего времени редактировала. На этой странице из «районки», которую я приложил для примера, и которую редактор полностью посвятила самой себе, об этом говорится даже три раза и жирным шрифтом.

   Ни о каком другом местном литераторе в районе столько не пишется и не говорится - рукой и устами самой Е.Стельмах; само собой, без указания лит. произведений, которых у неё нет. Но знающие люди понимают, что это – профанация, что на самом деле она не писатель. И среди них, разумеется, постоянно обсуждаются вопросы: а тех ли, кого нужно, принимают в Союз писателей Беларуси? И по каким критериям? Получается, репутации Союза наносится вполне ощутимый урон.  

   Раньше мы не могли понять, как она стала заслуженным журналистом Беларуси (ведь для этого нужно действительно иметь значительные заслуги). Теперь вопрос: за что её приняли в Союз писателей?

   Но, невзирая на указанные моменты, разместить данные о Е.Стельмах в своей газете мы всё-таки должны: не так много имеется ныне живущих членов Союза писателей, связанных с нашим районом (всего несколько). Однако просто упомянуть её фамилию не получается: нужно напечатать о ней, как и о каждом, около 10-15 предложений сопроводительного текста. Если у вас о Е.Стельмах другое мнение, то, пожалуйста, объясните, что же нам о ней сообщать, будем очень благодарны.                

  Германович Александр Фёдорович. Подпись, адрес, телефоны.

________________________________________________________________________

  

   Вось такое пісьмо было адпраўлена ў ваш адрас 3 гады таму (адказу на яго, напомню, няма да гэтага часу). Што ж зараз у творчым актыве А.Стэльмах? Ды тыя ж кнігі, пра якія гаварылася вышэй. Цяпер з”явілася магчымасць назваць іх дакладна.

   Гэта выдадзеныя ў 2005 г.:

“Лесные дороги подвига”. Авт.-сост. Е. Стельмах, Т. Добыш, А. Пальчевский;       

“Лесной альманах”. Авт.-сост.- те же.

   Выдадзеная ў 2006 г.:

“Леса и лесоводы Минщины”. Авт.-сост. Е. Стельмах и др.

   Выдадзеныя ў 2009 г.:

“Глубокские вершины”. Авт. - Е. Стельмах, В. Живица.

“Зеленое богатство Буда-Кошелёвщины”. Авт.- Е. Стельмах.

  «Земляки. 65 созидательных лет Дзержинщины”. Авт.- И. Шабалинский, А. Стельмах.

   Гэта зусім не мастацкія кнігі, што бачна нават па назвах. Да таго ж, А.Стэльмах з”яўляецца аднаасобным аўтарам толькі адной з іх – “Зелёное богатство Буда-Кошелёвщины” (пра мясцовы доследны лясгас). Наўрад ці дастаткова было ўсяго гэтага, каб уступіць у ваш Саюз, усюды шумець пра нейкія свае літаратурныя дасягненні.

    Аднак у яе з”явіліся, аказваецца, нарэшце, і літаратурныя творы! Праз некалькі гадоў пасля таго, як стала членам СПБ.

   У мінулым годзе выйшла кніжка - дакладней, кніжачка, з казкай “Дуб і крумкач”. І яшчэ адна, у суаўтарстве з дзецьмі,- казка “В гостях у Франциска Скорины”. Надрукаваны два апавяданні: у “ЛіМе” - “Ленка і Генка” (24.12. 2015г.), у “Полымі” -  “Страта” (5.05. 2016г.). Было таксама каля 12 чатырохрадкоўяў у кнізе-фотаальбоме В.Цыдзіка “Зачараваны Беларуссю” (2016г.). Наколькі ведаю, больш ніякіх - менавіта літаратурных, сачыненняў у яе не надрукавана.

   Такім чынам, твораў мала, і самі яны невялікія. Больш таго – даволі шэрыя (гэта на мой асабісты погляд; пра іх мастацкія якасці паспрабую паразважаць далей). А вось тое ж шырокае самаўсхваленне працягваецца яшчэ больш. Яе бачым цяпер не ў Дзяржынску і раёне, а ў сталічных літаратурных гасцёўнях, на тэлевізійных каналах (напрыклад, у праграме “Большой завтрак”), на розных сустрэчах з чытачамі, чуем па радыё. У Інтэрнэце яна з размахам вядзе “Блог Елены Стельмах. Мир писателя”, падрабязна адлюстроўваючы кожны свой крок на творчай і грамадскай ніве; дык такую аб”ёмную і падрабязную старонку ў Сеціве мае мала хто са знакамітых аўтараў.

   Пра А.Стэльмах і яе творы пішуць розныя газеты, нават цэнтральныя (“СБ- Беларусь сегодня”, “Звязда”, “ЛіМ”). Прычым усё “круціцца” вакол аднаго твора – кніжачкі “Дуб і крумкач”. Бо іншых аднаасобных мастацкіх кніжак у яе проста няма!

   Возьмем некалькі апошніх публікацый. Карэспандэнт “Белорусской лесной газеты” ў інтэрв”ю “Па лясных сцяжынках да “Дуба і крумкача” (14.07.2016г.), абапіраючыся на фантазіі  А.Стэльмах пра самую сябе, адзначае, што яна – “аўтар новай арыгінальнай казкі” і здзіўляецца: “адкуль такая глыбіня казкі, яе філасофскае гучанне?”, смела заяўляе, што казка - “наш нацыянальны брэнд”. Асабліва забаўна выглядае фраза, што гэтая казка “робіць адметнай яе творчасць як члена Саюза пісьменнікаў Беларусі, члена Саюза пісьменнікаў Расіі”. У ёй намёк, быццам бы да гэтай казкі ў члена двух Саюзаў і сапраўды была нейкая грунтоўная пісьменніцкая творчасць. Але ў тым і справа, што не было!

   У газеце “Прысталічча” ў артыкуле “Што яднае Алену Стэльмах і графа Чапскага” (18.09. 2016г.) карэспандэнт, зачараваны аповедам Стэльмах пра самую сябе, піша:

   “…вядомая дзіцячая пісьменніца… з-пад пяра гэтай надзвычай таленавітай жанчыны ў апошнія некалькі гадоў выйшаў цэлы шэраг цікавых твораў, разлічаных на дзяцей і падлеткаў (на самой справе толькі “Дуб і крумкач”- вось і ўвесь “шэраг”.- Аўт.).

   Добра ўскружыла яна галаву і карэспандэнту “Мінскай праўды”. У інтэрв”ю “Алена Стэльмах: Шчаслівы той, хто не стаіць на месцы” (18.02. 2017г.) ва ўступе сказана:

   “…Аўтар і суаўтар кніг: “Лесные дороги подвига», «Глубокские вершины», «Земляки. 65 созидательных лет Дзержинщины», «Зачараваны Беларуссю» і інш. (на самой справе слова “аўтар” тут лішняе, бо ў пералічаных кніжках яна толькі суаўтар). Заслужаны журналіст Беларускага Саюза журналістаў. Першы намеснік старшыні Саюза пісьменнікаў Беларусі – член Саюза пісьменнікаў Беларусі”.  

   Ну, і далей у інтэрв”ю – высокія словы і эпітэты пра “шматлікія сустрэчы з чытачамі”, пра “талент, які заўсёды трэба трымаць у “тонусе”, пра “добра вядомыя вам мае кнігі” (тут намёк, быццам бы гэтых кніг шмат, і яны мастацкія, але гэта толькі “Дуб і крумкач”), пра тое, што “ў літаратуры яна сталы аўтар”, што “для пісьменніцы Алены Стэльмах творчы настрой – бы тая асалода” і г.д.

   Такім чынам, у разгледжаных газетных публікацыях многа высокіх ацэнак і шматабяцальных намёкаў. Але падрабязная размова ў іх вядзецца, зноў жа, толькі пра казку “Дуб і крумкач” (і яшчэ трохі – пра “В гостях у Франциска Скорины”, якую А.Стэльмах напісала ў суаўтарстве з сваімі дачкой і ўнучкамі). Пра яе ж яна распавядае ў іншых публікацыях, на тэлебачанні, на сустрэчах з чытачамі.

   І што, адной невялікай казкі дастаткова, каб так усхваляцца? На шчасце А.Стэльмах, ніхто яе казак пра самую сябе не правярае, у нас прынята верыць пісьменнікам (ды такім не варта). Тут хацелася б папракнуць і сваіх калег-журналістаў, якія так давяраюцца словам самапіяршчыцы.

   Ну добра, скажа хто-небудзь, ёсць жа знакамітыя аўтары аднаго твора; можа, Стэльмах якраз такая?.. Зусім не. Найперш, як мы ўпэўніліся, яна сама ўпарта “прасоўвае” сябе як аўтара шматлікіх кніжак, цэлага шэрагу неіснуючых мастацкіх твораў. Гэта бачна нават і па яе блогу. На ім падрабязна гаворыцца пра ўсе творы і выданні, да якіх яна мае дачыненне. Але ў анонсе да блогу сказана, што на ім прадстаўлены толькі “лучшие книги”. Тут намёк, што іх быццам бы нашмат больш.

   Дык што гэта за цуд такі - казка “Дуб і крумкач”, вакол якой незразумела чаму А.Стэльмах узняла тлум на ўсю нашу сталіцу і нават краіну?

   Найперш, у ёй даўно вядомы сюжэт. Набярыце ключавыя словы ў інтэрнэце “дуб” і //ворон//, //орёл// або нават //орешник//, //лодырь//, і вы ўбачыце нямала падобных казак, у асноўным народных. Казка Стэльмах, на мой асабісты погляд, неарыгінальная, занадта традыцыйная. Мала дынамічнасці, не бачна свежасці вобразаў і выразаў, мова грувасткая, цяжкаватая (што наогул характэрна для стылю гэтага аўтара).

   Адным словам, нічога асаблівага. Чым тут хваліцца, навошта выдаваць “Дуба і крумкача” за нейкае высокае дасягненне бел. літаратуры? (Тут трэба сказаць і пра напісаную ёю ў суаўтарстве казку “В гостях у Франциска Скорины”, якая пазначана псеўданімам Ева НЭММ; там таксама не бачна нічога адметнага; хаця, можа, для маленькіх чытачоў яна і цікавая).

   Невясёлыя думкі ўзнікаюць і пасля прачытання яе апавядання “Страта” ў часопісе “Полымя”- пра жыццё старой жанчыны: нясвежа, грувастка, нудна, шматслоўна, зацягнута, месцамі падобна на нейкую газетную замалёўку. Прыблізна тое ж можна сказаць пра апавяданне “Ленка і Генка”- пра сустрэчу з аднакласнікам. (Я выказваю асабістае меркаванне пра гэтыя апавяданні, і быў бы шчаслівы памыліцца).

   Вось і ўсе яе “дасягненні”. І ўсё ж самапіяр працягваецца. Больш за тое, рамак сваёй краіны для Алены ўжо мала. Бо яна ўсюды кажа, што яе творы вядомыя чытачам не толькі Беларусі, але і замежжа, і быццам бы перакладзены на іншыя мовы. Працягнем цытаты з ужо ўпамянёных артыкулаў.

   “Бел. лесная газета” піша, што кніга “Дуб і крумкач” “…заўважная і для замежнікаў”. (Як жа яе “заўважаюць” замежныя чытачы, яны ж не ведаюць па-беларуску. Атрымліваецца, не паспеў гэты “наш нацыянальны брэнд” выйсці, як яго тут жа пераклалі?). “Прысталічча” адзначае, што немаведама адкуль узніклы цэлы шэраг яе твораў разлічаны на “…у тым ліку і чытачоў замежжа”. “Мінская праўда”: “Творы друкаваліся ў літаратурных часопісах Казахстана, Кабардзіна-Балкарыі, Таджыкістана. Ёсць пераклады на іншыя мовы” (трэба разумець, што акрамя моў пералічаных краін, яшчэ і на ангельскую, нямецкую і г.д.?).

   Як жа яе творы сталі “заўважнымі” за мяжой, і што гэта за пераклады, пра якія нічога не чутна?.. Яны ўсё ж ёсць! Але гэта, наколькі мне зразумела, не пераклады яе нешматлікіх літ. сачыненняў, а - дарожных нататкаў, бо яна падтрымлівае сувязі з рознымі пісьменнікамі СНД (некаторыя нататкі мы чыталі ў нашай “раёнцы” ў часы працы А.Стэльмах ў ёй: тады яна наведвала К.-Балкарыю).   

   Яна фантазіруе пра пераклады літ. твораў, каб падкрэсліць сваю значнасць, бо абы-што друкаваць на іншых мовах не будуць. Хаця ўсё ж нейкая мастацкая публікацыя ў замежным выданні ў яе маецца, пра гэта паведамляецца ў блогу. Казахскі рускамоўны часопіс надрукаваў ужо названае намі апавяданне “Ленка і Генка”. Дык нават чалавеку далёкаму ад літаратуры стане зразумела, што яно слабое, неглыбокае. І чаму ім зацікавіўся гэты літ. часопіс?..

   Толькі сама А.Стэльмах ведае, навошта ёй праўдамі і няпраўдамі ўступаць у розныя Саюзы, дасягаць нейкіх званняў, прабівацца ў выданні СНД, каб потым усюды расказваць пра свой статус і сваю “вялікую” творчасць. Новая пасада ў СПБ дае ёй для гэтага яшчэ большыя магчымасці, і яна карыстаецца імі спаўна. (Больш таго, заадно робіць “знакамітымі” і сваіх двух унучак -  суаўтараў кніжачкі “В гостях у Франциска Скорины”. Іх таксама бачым на тэлебачанні, на прэзентацыях гэтай казкі перад чытачамі).

   Хтосьці можа сказаць: ну няхай складае А.Стэльмах казкі пра самую сябе, піярыцца на пустым месцы, каму ад гэтага шкода?

   Але ж падобныя “пісьменнікі”, трэба разумець, зусім не бяскрыўдныя, не лепшым чынам уплываюць на маральны стан у вашым Саюзе, яго імідж. Яны скажаюць рэальны стан спраў у літаратуры, ставяць тармазы сапраўдным творцам. Самі сабой усплываюць такія фразы як: “карысныя знаёмствы”, “сяброўскія паслугі”, “прабіўныя здольнасці”, слава любым спосабам”, “хлусі - ніхто не праверыць” і г.д., якія неяк не дапасуюць да твару пісьменніцкага аб”яднання. Таму павінна ваша Праўленне несці нейкую адказнасць за падобныя паводзіны сваіх членаў, а тым больш кіраўнікоў.

   Магчыма, я ў нечым (ці ў многім) памыляюся, і не мне вас вучыць, прашу прабачэння. Урэшце, падобныя праблемы могуць быць у кожнай творчай арганізацыі. Выдатных вам твораў, удачы ў справах!

 З павагай -  Германовіч Аляксандр Фёдаравіч. 

х          х          х

   P.S.: Алена Стэльмах – амаль Нобелеўскі лаўрэат?

   Калі гэтае пісьмо было закончана, даведаўся пра яшчэ адну тэлеперадачу з яе ўдзелам, і прагледзеў у інтэрнэце. На “Минск ТВ” было паказана ток-шоу “Давайте разберёмся” (17.03. 2017г.). Калі вядучы прадстаўляў гледачам сваю субяседніцу Алену Стэльмах, то адзначыў, што “на её счету – 7 книг, десятки рассказов (???), очерков и эссе”.

   Зразумела, прадстаўляў з яе словаў. Зноў - тое ж бязмежнае самаўсхваленне, перабольшанне. Пра кнігі: тут быццам бы само сабой ясна, што яны - мастацкія; але якія менавіта, мы ведаем. Да таго ж, яна з”яўляецца самастойным аўтарам толькі двух - “Дуб і крумкач” і “Зелёное богатство Буда-Кошелёвщины». Пра апавяданні: іх надрукавана толькі два - “Страта” і “Ленка і Генка”, а зусім не “дзясяткі”. Пра нарысы: ні адну з яе публікацый нельга назваць нарысам у яго класічным разуменні – гэта проста звычайныя газетныя артыкулы або моцна расцягнутыя замалёўкі (я выказваю сваю асабістую думку, і магу памыляцца). Што А.Стэльмах мае на ўвазе пад эсэ, і наогул незразумела.

   Асабліва ўразілі наступныя словы вядучага: аказваецца, “её произведения отмечены многочисленными премиями и  наградами”.

   Гэтая чарговая казка Алены Стэльмах пра самую сябе занадта ж ужо смелая. Так, яна мае ўзнагароду - кабардзіна-балкарскі медаль імя Алі Шагенцукава (ды і то, трэба разумець, не за літ. творы, а за ўклад у развіццё кантактаў паміж пісьменнікамі). І гэта, наколькі мы ведаем, - усё.

   Калі такая пахвальба пойдзе і далей, то аўтарка “Дуба і крумкача” і “Зелёного богатства Буда-Кошелёвщины” ў хуткім часе пачне распавядаць журналістам і ўсім іншым, што ёй прысуджана Нобелеўская прэмія! 

Опубликовано: 21.03.2017  17:45 Просмотров: 5096