“Нобелеўскi “крумкач”, або Казкі Алены Стэльмах пра самую сябе

Дык каго ж можна лічыць

пісьменнікам?

 

Паўторнае пісьмо ў праўленне Саюза

пісьменнікаў Беларусі  

 

21-га сакавіка 2017 г.

Праўленню ГА «СПБ» ад галоўнага рэдактара газеты

«Рэкламны Дзяржынск» Германовіча А.Ф.     

   Паважаныя члены Праўлення!

   Звяртаюся да вас з нагоды майго пісьма, дасланага вам 3 гады таму. Яно датычылася Алены Стэльмах. У тым пісьме я, ад імя свайго і чытачоў нашай газеты, задаваў пытанне, на якіх падставах яна была прынята ў ваш Саюз. (Тэкст таго пісьма прыводзіцца ніжэй). Але тады я не атрымаў адказу. І вырашыў, што ў вас і без гэтага шмат спраў: пэўна, абмеркавалі яго сярод сваіх калег, зрабілі нейкія высновы – ну і добра, дастаткова.

   Аднак нядаўна мы даведаліся, што, аказваецца, пісьма ніхто і не бачыў. Акрамя тагачаснага першага намесніка старшыні Саюза Г.Пашкова, які паклаў яго ў стол і нікому не паказваў. Толькі пасля адстаўкі Пашкова, калі пачалі перабіраць яго паперы, пісьмо знайшлі, прачыталі; ды Стэльмах заявіла, што пісьмо - гэта нечыя ананімка, і такога Германовіча наогул не існуе (гэта пры тым, што мы некалі 4 гады разам працавалі ў раённай газеце!).

   І ўсё ж вы разабраліся, што такі чалавек – не прыдумка, а рэальная асоба, а “зверху” на гэты раз паступіла распараджэнне, каб на пісьмо далі адказ. Аднак… З моманту, як пісьмо знайшлося, мінула паўтары месяцы, а мне нічога не прыйшло. Хаця заканадаўствам устаноўлены пэўны тэрмін, за які арганізацыя павінна адказаць, і ён мінуў і гэты раз. Зразумела, нам стала крыўдна.

   Напэўна, зноў дасылаць пісьмо няма сэнсу - не адкажаце. Таму зараз пішу вам на эл. пошту, і адначасова размяшчу гэты новы зварот да вас на сайце нашай газеты, каб была нейкая публічнасць. Тым больш, што за гэтыя 3 гады з”явіліся і іншыя пытанні з нагоды дзейнасці А.Стэльмах.

   Але найперш прывяду, для яснасці, тэкст таго даўняга, пакладзенага “пад сукно”, пісьма, яшчэ раз; у мяне яно захавалася толькі часткова, таму магчыма не 100%-я дакладнасць. (Пісьмо было на рускай мове).

_____________________________________________________________________________

27 января 2014 г.     

Правлению ОО «СПБ» от

   Уважаемые члены Правления! Беспокою вас, надеясь получить необходимые для нашей газеты разъяснения.

   Дело в том, что наряду со своей основной задачей – размещением рекламы, наша газета печатает для широкого круга читателей различные справочные и познавательные материалы о своём районе. В данном случае я и соавторы работаем над обзорной справочной статьей «Пісьменнікі і паэты Дзяржыншчыны”. Разумеется, будут в ней и давно известные люди, и совсем новые.

   Некоторая часть из них - члены Союза писателей (в т.ч. СССР). Их литературные достижения не вызывают сомнений. Однако в отношении одного человека, члена ОО «СПБ», у нас возникли вопросы. Мы имеем в виду Елену СТЕЛЬМАХ, которая вступила в ваши ряды около года назад.

   Причина такая: Е.Стельмах известна нам как журналист, но как писателя мы её совершенно не знаем. Да, она публиковалась в некоторых книгах - коллективных сборниках на лесную тему (сборники эти составлялись из публикаций в «Белорусской лесной газете», которую Е.Стельмах в своё время возглавляла). Но там под её подписью были обычные, простые журналистские статьи, а никак не лит. произведения.

   Таким образом, лит. произведений у Е.Стельмах попросту нет (кроме, возможно, каких-то неопубликованных юношеских стихов, которые пишут все), поэтому, на наш взгляд, она не может считаться писателем. Или, получается, что-то изменилось в условиях приёма в СПБ, и теперь туда можно вступить просто журналистам? Не хотелось бы в это верить.

   Раз уж зашла речь о Е.Стельмах, выскажу заодно и другие соображения. Например, то, что она, не будучи литератором в традиционном понимании, тем не менее, является... самым известным писателем в Дзержинском районе! Благодаря активной самопропаганде. О себе как о члене СПБ Елена Анатольевна Стельмах напоминает везде. Где только можно отмечает, что она автор шести книг - умалчивая, что на самом деле это просто сборники из газетных материалов.

   О том, что она член вашего Союза, Стельмах много раз по поводу и без повода упоминала в дзержинской районной газете, которую до недавнего времени редактировала. На этой странице из «районки», которую я приложил для примера, и которую редактор полностью посвятила самой себе, об этом говорится даже три раза и жирным шрифтом.

   Ни о каком другом местном литераторе в районе столько не пишется и не говорится - рукой и устами самой Е.Стельмах; само собой, без указания лит. произведений, которых у неё нет. Но знающие люди понимают, что это – профанация, что на самом деле она не писатель. И среди них, разумеется, постоянно обсуждаются вопросы: а тех ли, кого нужно, принимают в Союз писателей Беларуси? И по каким критериям? Получается, репутации Союза наносится вполне ощутимый урон.  

   Раньше мы не могли понять, как она стала заслуженным журналистом Беларуси (ведь для этого нужно действительно иметь значительные заслуги). Теперь вопрос: за что её приняли в Союз писателей?

   Но, невзирая на указанные моменты, разместить данные о Е.Стельмах в своей газете мы всё-таки должны: не так много имеется ныне живущих членов Союза писателей, связанных с нашим районом (всего несколько). Однако просто упомянуть её фамилию не получается: нужно напечатать о ней, как и о каждом, около 10-15 предложений сопроводительного текста. Если у вас о Е.Стельмах другое мнение, то, пожалуйста, объясните, что же нам о ней сообщать, будем очень благодарны.                

  Германович Александр Фёдорович. Подпись, адрес, телефоны.

_____________________________________________________________________________________

  

   Вось такое пісьмо было адпраўлена ў ваш адрас 3 гады таму (адказу на яго, напомню, няма да гэтага часу). Што ж зараз у творчым актыве А.Стэльмах? Ды тыя ж кнігі, пра якія гаварылася вышэй. Цяпер з”явілася магчымасць назваць іх дакладна.

   Гэта выдадзеныя ў 2005 г.:

“Лесные дороги подвига”. Авт.-сост. Е. Стельмах, Т. Добыш, А. Пальчевский;       

“Лесной альманах”. Авт.-сост.- те же.

   Выдадзеная ў 2006 г.:

“Леса и лесоводы Минщины”. Авт.-сост. Е. Стельмах и др.

   Выдадзеныя ў 2009 г.:

“Глубокские вершины”. Авт. - Е. Стельмах, В. Живица.

“Зеленое богатство Буда-Кошелёвщины”. Авт.- Е. Стельмах.

  «Земляки. 65 созидательных лет Дзержинщины”. Авт.- И. Шабалинский, А. Стельмах.

   Гэта зусім не мастацкія кнігі, што бачна нават па назвах. Да таго ж, А.Стэльмах з”яўляецца аднаасобным аўтарам толькі адной з іх – “Зелёное богатство Буда-Кошелёвщины” (пра мясцовы доследны лясгас). Наўрад ці дастаткова было ўсяго гэтага, каб уступіць у ваш Саюз, усюды шумець пра нейкія свае літаратурныя дасягненні.

    Аднак у яе з”явіліся, аказваецца, нарэшце, і літаратурныя творы! Праз некалькі гадоў пасля таго, як стала членам СПБ.

   У мінулым годзе выйшла кніжка - дакладней, кніжачка, з казкай “Дуб і крумкач”. І яшчэ адна, у суаўтарстве з дзецьмі,- казка “В гостях у Франциска Скорины”. Надрукаваны два апавяданні: у “ЛіМе” - “Ленка і Генка” (24.12. 2015г.), у “Полымі” -  “Страта” (5.05. 2016г.). Было таксама каля 12 чатырохрадкоўяў у кнізе-фотаальбоме В.Цыдзіка “Зачараваны Беларуссю” (2016г.). Наколькі ведаю, больш ніякіх - менавіта літаратурных, сачыненняў у яе не надрукавана (ці, можа, былі нязначныя).

   Такім чынам, твораў мала, і самі яны невялікія. Больш таго – даволі шэрыя (гэта на мой асабісты погляд; пра іх мастацкія якасці паспрабую паразважаць далей). А вось тое ж шырокае самаўсхваленне працягваецца яшчэ больш. Яе бачым цяпер не ў Дзяржынску і раёне, а ў сталічных літаратурных гасцёўнях, на тэлевізійных каналах (напрыклад, у праграме “Большой завтрак”), на розных сустрэчах з чытачамі, чуем па радыё. У Інтэрнэце яна з размахам вядзе “Блог Елены Стельмах. Мир писателя”, падрабязна адлюстроўваючы кожны свой крок на творчай і грамадскай ніве; дык такую аб”ёмную і падрабязную старонку ў Сеціве мае мала хто са знакамітых аўтараў.

   Пра А.Стэльмах ці яе творы пішуць розныя газеты, нават цэнтральныя (“СБ- Беларусь сегодня”, “Звязда”, “ЛіМ”). Прычым усё “круціцца”, у асноўным, вакол аднаго твора – кніжачкі “Дуб і крумкач”. Бо іншых аднаасобных мастацкіх кніжак у А.Стэльмах проста няма!

   Возьмем некалькі апошніх публікацый. Карэспандэнт “Белорусской лесной газеты” ў інтэрв”ю “Па лясных сцяжынках да “Дуба і крумкача” (14.07. 2016г.), абапіраючыся на фантазіі  А.Стэльмах пра самую сябе, адзначае, што яна –

   “аўтар новай арыгінальнай казкі”, і здзіўляецца: “адкуль такая глыбіня казкі, яе філасофскае гучанне?”, падкрэслівае, што гэтая “…кніга заўважная… і для замежнікаў, як наш нацыянальны брэнд”. Што ж, гучыць моцна. Асабліва забаўна выглядае фраза, што гэтая казка “робіць адметнай яе творчасць як члена Саюза пісьменнікаў Беларусі, члена Саюза пісьменнікаў Расіі”. У ёй намёк, быццам бы да гэтай казкі ў члена двух Саюзаў і сапраўды была нейкая грунтоўная пісьменніцкая творчасць. Але ў тым і справа, што не было!

   У газеце “Прысталічча” ў артыкуле “Што яднае Алену Стэльмах і графа Чапскага” (18.09. 2016г.) карэспандэнт, зачараваны аповедам Стэльмах пра самую сябе, піша:

   “…вядомая дзіцячая пісьменніца… з-пад пяра гэтай надзвычай таленавітай жанчыны ў апошнія некалькі гадоў выйшаў цэлы шэраг цікавых твораў, разлічаных на дзяцей і падлеткаў (на самой справе толькі “Дуб і крумкач”.- Аўт.), …у тым ліку і чытачоў замежжа” (ніяк яна не можа без прыдумак пра “заграніцу”!).

   Добра ўскружыла яна галаву і карэспандэнту “Мінскай праўды”. У інтэрв”ю “Алена Стэльмах: Шчаслівы той, хто не стаіць на месцы” (18.02. 2017г.) ва ўступе сказана:

   “…Аўтар і суаўтар кніг: “Лесные дороги подвига»,«Глубокские вершины», «Земляки. 65 созидательных лет Дзержинщины», «Зачараваны Беларуссю» і інш. Творы друкаваліся ў літаратурных часопісах Казахстана, Кабардзіна-Балкарыі, Таджыкістана. Ёсць пераклады на іншыя мовы. Заслужаны журналіст Беларускага Саюза журналістаў. Першы намеснік старшыні Саюза пісьменнікаў Беларусі – член Саюза пісьменнікаў Беларусі”.  

   Ну, і далей у інтэрв”ю – высокія словы і эпітэты пра “шматлікія сустрэчы з чытачамі”, пра “талент, які заўсёды трэба трымаць у “тонусе”, пра “добра вядомыя вам мае кнігі”, пра тое, што “ў літаратуры яна сталы аўтар”, што “для пісьменніцы Алены Стэльмах творчы настрой – бы тая асалода”  і г.д.

   Такім чынам, у разгледжаных газетных публікацыях многа высокіх ацэнак і шматабяцальных намёкаў. Але падрабязная размова ў іх вядзецца, зноў жа, толькі пра казку “Дуб і крумкач” і яшчэ трохі – пра “В гостях у Франциска Скорины” (дзе А.Стэльмах лічыцца суаўтарам). Пра іх жа яна распавядае ў іншых артыкулах, на тэлебачанні, на сустрэчах з чытачамі.

   І што, двух маленькіх твораў дастаткова, каб так усхваляцца? На шчасце А.Стэльмах, ніхто яе казак пра самую сябе не правярае, у нас прынята верыць пісьменнікам (ды такім не варта). Тут хацелася б папракнуць і сваіх калег-журналістаў, якія так давяраюцца словам самапіяршчыцы.

   Ну добра, скажа хто-небудзь, ёсць жа знакамітыя аўтары аднаго твора; можа, Стэльмах якраз такая?.. Зусім не. Найперш, яна сама ўпарта “прасоўвае” сябе як аўтара шматлікіх кніжак, цэлага шэрагу твораў. Гэта бачна нават па яе сайце. На ім падрабязна гаворыцца пра ўсе выданні, да якіх яна мае дачыненне. Але ў анонсе да сайта сказана, што на ім прадстаўлены толькі “лучшие книги...”. Тут намёк, што іх быццам бы нашмат больш.

   А тыя 2 казкі… У казцы “В гостях у Франциска Скорины”, якая напісана ў суаўтарстве з дзецьмі і пазначана псеўданімам Ева НЭММ, не бачна нічога адметнага; хаця, можа, для маленькіх чытачоў яна і цікавая.

   Цяпер кніжачка “Дуб і крумкач”, вакол якой незразумела чаму А.Стэльмах узняла тлум на ўсю нашу сталіцу і нават краіну. Найперш, у гэтай казцы даўно вядомы сюжэт. Набярыце ключавыя словы ў інтэрнэце “дуб” і //ворон//, //орёл// або нават //орешник//, //лодырь//, і вы ўбачыце нямала падобных казак, у асноўным народных. Казка Стэльмах, на мой асабісты погляд, неарыгінальная, занадта традыцыйная. Мала дынамічнасці, не бачна свежасці вобразаў і выразаў, мова грувасткая, цяжкаватая (што наогул характэрна для стылю гэтага аўтара).

   Адным словам, нічога асаблівага. Чым тут хваліцца, навошта Алене Стэльмах выдаваць “Дуба і крумкача” і “В гостях…” за нейкія высокія дасягненні беларускай літаратуры?

   Яшчэ ўсюды ўпамінае яна пра пераклады яе твораў на казахскую, таджыкскую, к.-балкарскую мовы. Яны, можа, ёсць, але гэта, я лічу, пераклады не літаратурных сачыненняў, а нейкіх яе дарожных нататкаў, бо яна падтрымлівае сувязі з рознымі пісьменнікамі СНД (некаторыя нататкі друкавала ў нашай “раёнцы ў часы працы ў ёй: тады яна наведвала К.-Балкарыю).

   Хаця, прабачце, нейкая мастацкая публікацыя ў замежным выданні ў яе ёсць, пра гэта паведаміла Алена Анатольеўна ў сваім блогу. Казахскі рускамоўны часопіс надрукаваў апавяданне “Ленка і Генка” (пра сустрэчу з аднакласнікам). Нам яго можна прачытаць у “ЛіМе” або ў гэтым блогу. Дык нават чалавеку далёкаму ад літаратуры стане зразумела, што яно слабое, неглыбокае. І чаму ім зацікавіўся казахскі літ. часопіс?..

   Невясёлыя думкі ўзнікаюць і пасля прачытання апавядання “Страта” ў часопісе “Полымя” (пра жыццё старой жанчыны): нясвежа, грувастка, нудна, шматслоўна, зацягнута, месцамі падобна на нейкую газетную замалёўку. (Я выказваю асабістае меркаванне пра гэтыя апавяданні, і быў бы шчаслівы памыліцца).

   Толькі сама А.Стэльмах ведае, навошта ёй праўдамі і няпраўдамі ўступаць у розныя Саюзы, дасягаць нейкіх званняў, прабівацца ў выданні СНД, каб потым усюды расказваць пра свой статус і сваю “вялікую” творчасць. Новая пасада ў СПБ дае ёй для гэтага яшчэ большыя магчымасці, і яна карыстаецца імі спаўна. Але павінна ж ваша Праўленне несці нейкую адказнасць за паводзіны сваіх членаў, а тым больш кіраўнікоў, бо гэткія факты, трэба разумець, зусім не бяскрыўдныя: яны не лепшым чынам уплываюць на маральны стан у арганізацыі, на яе імідж. Самі сабой узнікаюць думкі пра “карысныя знаёмствы”, “сяброўскія паслугі”, “прабіўныя здольнасці” і г.д., што неяк не дапасуе да твару пісьменніка і творчага саюзу ў цэлым.

   Магчыма, я ў нечым (ці ў многім) памыляюся, і не мне вас вучыць, прашу прабачэння. Урэшце, падобныя праблемы могуць быць у кожнай творчай арганізацыі. Выдатных вам твораў, удачы ў справах!

 З павагай -  Германовіч Аляксандр Фёдаравіч. 

   P.S.: Алена Стэльмах – амаль Нобелеўскі лаўрэат?

   Калі гэтае пісьмо было закончана, даведаўся пра яшчэ адну тэлеперадачу з яе ўдзелам, і прагледзеў у інтэрнэце. На “Минск ТВ” было паказана ток-шоу “Давайте разберёмся” (17.03. 2017г.). Калі вядучы прадстаўляў гледачам сваю субяседніцу Алену Стэльмах, то адзначыў, што “на её счету – 7 книг, десятки рассказов (???), очерков и эссе”.

   Зразумела, прадстаўляў з яе словаў. Тут зноў тое ж бязмежнае самаўсхваленне, перабольшанне. Пра кнігі: тут быццам бы само сабой зразумела, што яны - мастацкія; але якія менавіта, мы ведаем. Да таго ж, яна з”яўляецца самастойным аўтарам толькі двух - “Дуб і крумкач” і “Зелёное богатство Буда-Кошелёвщины». Пра апавяданні: іх надрукавана толькі два, а зусім не “дзясяткі”. Пра нарысы: ні адну з яе публікацый нельга назваць нарысам у яго класічным разуменні – гэта проста звычайныя газетныя артыкулы або моцна расцягнутыя замалёўкі (я выказваю сваю асабістую думку, і магу памыляцца). Што А.Стэльмах мае на ўвазе пад эсэ, і наогул незразумела.

   Асабліва ўразілі наступныя словы вядучага: аказваецца, “её произведения отмечены многочисленными премиями и  наградами”.

   Гэтая чарговая казка Алены Стэльмах пра самую сябе занадта ж ужо смелая. Так, яна мае ўзнагароду - кабардзіна-балкарскі медаль імя Алі Шагенцукава (ды і то, трэба разумець, не за літ. творы, а за ўклад у развіццё кантактаў паміж пісьменнікамі). І гэта, наколькі мы ведаем, - усё.

   Калі такая пахвальба пойдзе і далей, то аўтарка “Дуба і крумкача” і “Зелёного богатства Буда-Кошелёвщины” ў хуткім часе пачне распавядаць журналістам і ўсім іншым, што ёй прысуджана Нобелеўская прэмія! 

Опубликовано: 21.03.2017  17:45 Просмотров: 4762